آمار پیوند کبد

آمار پیوند کبد

تنظیم کننده

 دکترمهشید فروزش

دکتر رضا پوردستگردان

بیمارستان فیروزآبادی تهران

هنگامی که به هر دلیلی فعالیت کبد دچار ناهماهنگی و اختلال شود و این اختلال برگشت‌ناپذیر باشد پیوند کبد صورت می‌گیرد. در بیشتر موارد کبد پیوندی از فرد مرگ مغزی شده که خویشاوندان وی با اهداء عضو وی موافقت کردند، تامین می‌شود. ولی در مورد کودکانی که دچار نارسائی مزمن کبدی می‌شوند و نیاز به پیوند کبد دارند می‌توانند از والدین خود یا فامیل درجه یک کبد دریافت کنند. در این موقعیت پس از تعیین گروه خونی والدین و کودک سازگاری آنها با هم از نظر عروقی، والدین بررسی بیشتری می‌شوند و بخشی از کبد والد به کودک پیوند زده می‌شود. پس از گذشت مدتی کبد اهدا کننده به اندازه طبیعی بر می‌گردد و این به دلیل خاصیت دوباره بازسازی شدن بافت کبد است.
در سال 1967 اولین پیوند کبد در دنیا انجام شد و در دهه 80 پیشرفت‌هایی درباره پیوند کبد صورت گرفت. همچنین در دهه 90 بحث استفاده از پیوندهای زنده مطرح شد که در دهه اخیر هیچ طرح نوینی در این زمینه مشاهده نشده است.
وجود انواع تجهیزات در بیمارستان‌ها به منظور تقویت کبد افراد بیمار و مانع شدن از پیشرفت این بیماری، منجر به عدم فوت بیماران لیست انتظار قبل از انجام عمل پیوند می‌شود
هم اکنون پیوند اعضا در ایران از طریق اعضای زنده افراد‌ دهنده عضو انجام می پذیرد
محققان به نتیجه رسیده اند که سالانه نزدیک به 15 هزار مرگ ناشی از تصادف در کشور رخ می‌دهد و افرادی که در این تصادفات کشته می‌شوند، عموماً در گروه سنی 20 تا 40 سال قرار دارند.
آمار نشان می دهد قربانیان تصادفات، بزرگ‌ترین منشأ برای پیوند اعضا هستند . در ایران تنها از 1500 عضو زنده این قربانیان مانند کلیه، قلب، پانکراس، کبد، ریه و تاحدودی قرنیه استفاده می‌شود و پیوند سایر اعضای این افراد مستلزم برخورداری از مراکز پزشکی مجهز و متعدد است که در حال حاضر در ایران تنها 2 بیمارستان امام خمینی (ره) و طالقانی در تهران و دانشگاه شیراز برای اجرای عمل پیوند کبد مجهز هستند.
جهت پیوند اعضاء، رضایت خویشان بیمار حتی درصورت داشتن کارت اهدای عضو داوطلبانه از سوی فرد فوت شده، مهم‌ترین مسئله‌ای است که در قدم اول اجرای این پیوند باید گرفته شود.
مدیر بخش پیوند کبد بیمارستان امام خمینی، در مورد یک راه درمانی جدید که به واسطه آن بتوان با استفاده از یک کبد 2 نیازمند بیمار را نجات داد، سخن گفت. این شیوه درمانی جدید در دانشگاه علوم پزشکی شیراز به وقوع پیوسته ولی هنوز تجهیزات مورد نیاز برای انجام چنین جراحی در بیمارستان امام خمینی ایجاد نشده است. در مورد کبد مصنوعی نیز توضیح داد که این دستگاه بسیار پر هزینه است و مشابه دستگاه دیالیز است که نوع ایرانی آن هنوز تولید نشده است. عملکرد کبد مصنوعی کوتاه مدت و موقت (نهایتاً 1 تا 2 هفته) است، و معمولا برای بیماران کبدی که حال عمومی خوبی ندارند کاربرد دارد که کاندیدای هرچه سریع‌تر پیوند کبد هستند.
تحقیقات نشان داده است که در مراکز پیشرفته دنیا سالیانه بین 50 تا 100 پیوند کبد صورت می‌پذیرد. هرچند ایران از نظر تئوری در مورد عمل پیوند کبد با کشورهای پیشرفته دنیا فاصله چندانی ندارد ولی از لحاظ علمی اختلاف فراوان دارد.
از آنجایی که در پیوند کبد از داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی بدن استفاده می‌شود، افرادی که پیوند کبد انجام می‌دهند، در معرض ابتلا به عفونت و برخی از بدخیمی‌ها هستند و همچنین ممکن است بافت پیوندی دچار پس زدگی شود.
برای جلوگیری از بروز عوارض مطرح شده، آزمایشات کامل فیزیکی برای تشخیص و درمان آنچه می‌تواند بعد از جراحی و پیوند، باعث ایجاد مشکلاتی در بیمار شود، انجام می‌پذیرد. بعد از عمل پیوند، تغییراتی که در آزمایش‌های کبدی و انعقادی خون صورت می‌گیرد و نشان داده می‌شود و همچنین نمونه‌برداری از کبد پیوندی، پس زدگی کبد را اثبات می‌کند.
فردی که پیوند کبد را انجام داده است، باید بداند پیوند یک درمان حمایتی است و جهت حفظ شرایط خوب بعد از پیوند، رعایت توصیه‌های تیم درمان بسیار با اهمیت می‌باشد. دانستن روش صحیح مصرف داروها و اهمیت مصرف همیشگی آنها، پی‌گیری درمان در ویزیت‌های منظم، رعایت کردن بهداشت فردی و بهداشت محیط و تلاش برای بازگشت به سطح طبیعی کار و فعالیت روزانه باید مدنظر قرار گیرد.
با توجه به این نکته که در کشور ما پیوند کبد تنها در شهر شیراز انجام می‌شود و بيمارانی که باید عمل پیوند کبد بر روی آنها انجام شود، برای قرار گرفتن در لیست پیوند کبد از سراسر کشور به شيراز مراجعه می کنند. لذا برای سهولت در کار و جلوگيري از سرگرداني بيماران بايد نکاتی کلیدی توجه کرد که از ضروری ترین اقدامات قبل از پیوند کبد می باشد که عبارتند از:
- تشکيل ليست انتظار منظم برای پيوند کبد
- انجام آزمايشات و برگذاری جلسات مشاوره
- آموزش بيماران
- انجام اقدامات اساسی و کلیدی قبل از پيوند کبد
- انتخاب گيرنده مناسب (مهمترین گام)
متخصص گوارش و کبد باید بررسي‌هاي تشخيصي و اقدامات درماني اوليه جهت بيماران کانديد را انجام دهد و نهایتاً تشخیص دهد که پیوند کبد ضروری است یا خیر.
به منظور جلوگيري از اتلاف وقت و دوباره کاري و عدم تکرار کارهایی که بيماران انجام داده‌اند، بيماران باید در هنگام مراجعه کليه مدارک پزشکي اعم از بستري و سرپائي خود را همراه داشته باشند (جواب نمونه برداري کبد- سونوگرافي- اندسکوپي- آزمايشات- خلاصه پرونده بيمارستاني و در صورت انجام عمل جراحي شرح عمل جراحي- گرافيهاي انجام شده و ... را داشته باشند.
کسانی که علاقه مند به دریافت کارت اهداء عضو می باشند، می‌توانند در تهران به بیمارستان مسیح دانشوری و بیمارستان سینا مراجعه کرده و کارت اهداء عضو را دریافت نمود.
بیماران با توجه به انتظار طولاني در لیست پيوند کبد لازم است به طور منظم با هماهنگ کنندگان پيوند اعضاء در ارتباط باشند و آزمايشات و اقدامات انجام شده را به صورت منظم برای تیم ارسال کنند تا در صورتي که اولويت پيوند کبد آنها تغيير کرده باشد در پرونده آنها قيد شود. پیوند کبد به عنوان تنها راه درمان بیماران مبتلا به نارسایی پیشرفته کبد است.
روش‌ها: در مطالعه هم گروهی صوت گرفته، تمام بیمارانی که در سال های 1380 تا 1387 در مرکز پیوند بیمارستان نمازی شیراز، عمل جراحی پیوند کبد از جسد بر روی آنها انجام شده بود، مورد بررسی قرار گرفتند. در این مطالعه بقای یک ساله، سه ساله و پنج و شش ساله بیماران ارزیابی گردید. همچنین اثر فاکتورهای در ارتباط با گیرنده، دهنده و فرآیند عمل و ارتباط آن با بقای بیماران مورد ارزیابی قرار گرفت.
یافته‌ها: با توجه به این بررسی، بقای یک ساله بیماران 84 درصد و بقای سه ساله و شش ساله 82 درصد بود. در مدل بقای تک متغیره، از بین متغیرهای زمان عمل طولانی، سن کسی که کبد را اهدا کرده بود، نمره بالاتر MELD، نیاز به عمل مجدد و وزن کمتر از 60 کیلوگرم بیمار، ارتباط بیشتری با کاهش بقای بیماران داشتند. در مدل Cox تنها سن دهنده پیوند زیر 40 سال و بالای 20 سال اثر محافظتی در مدل نشان داد.
نتیجه گیری: مقایسه بقای بیماران پیوند شده در مرکز پیوند بیمارستان نمازی قابل مقایسه با مراکز با سابقه دنیا است. ضمن این که بقای بیماران در سال های آخر بهتر بررسی شده است.

مجله علمي دانشگاه علوم پزشكي زنجان	دانشگاه‌ علوم‌ پزشكي‌ و خدمات‌ بهداشتي‌ درماني‌ استان‌ زنجان‌
مجله علمي دانشگاه علوم پزشكي كردستان	مديريت امور تحقيقات و اطلاع رساني پزشكي
مجله علمي دانشگاه علوم پزشكي گرگان	دانشگاه علوم پزشكي گرگان